कुंभमेळा आयुक्त शेखर सिंह: कायमस्वरूपी कामे साधारण १ मार्चपर्यंत, ५ हजार बस, १५ किमीहून अधिक घाट; कुंभमेळ्याचे अधिकृत संकेतस्थळ ३१ ऑक्टोबरला सुरू होणार

३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणाला आठ दिवस उरले असताना कुंभमेळा प्राधिकरणाचे आयुक्त शेखर सिंह यांनी दैनिक प्रहारला सविस्तर मुलाखत दिली (२३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध, सुहास शेलार). कामे कुठपर्यंत आली आहेत आणि पुढचे नियोजन काय आहे, हे त्यांनी सांगितले. खालील आकडे त्यांचे आहेत, मुलाखतीत प्रसिद्ध झाल्याप्रमाणे. हेच आकडे असलेला अधिकृत दस्तऐवज आम्हाला मिळालेला नाही, आणि काही आकडे आधीच्या आराखड्यांपेक्षा वेगळे आहेत (खाली "आकड्यांमधील फरक" पाहा).

कालमर्यादा

• ध्वजारोहण ३१ ऑक्टोबरला दुपारी १२:०२ च्या मुहूर्तावर नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर या दोन्ही ठिकाणी होईल.
• एकूण कामे सुमारे ₹३५ हजार कोटींची असून त्यापैकी सुमारे ८५% कायमस्वरूपी आहेत, असे सिंह म्हणाले.
• बहुतेक कायमस्वरूपी कामे निम्म्यावर किंवा त्यापुढे पोहोचली आहेत, असे त्यांनी सांगितले. त्यांची मुदत साधारण १ मार्च २०२७ आहे, आणि काही मलनिस्सारण प्रकल्प एप्रिल–मेपर्यंत कार्यान्वित होतील.
• साधुग्राम, पार्किंग, स्वच्छतागृहे यांसारखी तात्पुरती कामेही सुरू झाली आहेत.

घाट, साधुग्राम आणि गर्दी

• १२–१३ नवे घाट उभारले जात आहेत. त्र्यंबकेश्वरमध्ये पेगलवाडी प्रयागतीर्थ येथे नवा घाट एका बाजूला सुमारे २.५ किमी, आणि दोन्ही बाजू मिळून सुमारे ३.५ किमी असेल.
• त्यांच्या मते घाटांची एकूण लांबी सुमारे ७.५–८ किमीवरून १५.५–१६ किमी होईल.
• नाशिकचे साधुग्राम मागील वेळच्या सुमारे ३२०–३३० एकरांवरून सुमारे १,३०० एकर होईल, म्हणजे जवळपास चौपट. त्र्यंबकमध्ये ते १५–२० एकरांवरून सुमारे २५० हेक्टर होईल.
• मागील कुंभमेळ्याच्या चार ते पाच पट भाविक अपेक्षित आहेत, असे ते म्हणाले.

पोहोचण्याचे मार्ग

• १३ प्रवेशमार्ग: नाशिकमध्ये ९ महामार्ग आणि त्र्यंबकमध्ये ४ मार्ग. शहराच्या आत आणि बाहेर, दोन्हीकडे पार्किंग.
• सुमारे ५ हजार एसटी बस.
• रेल्वेसोबत उत्तरेकडून येणाऱ्या गाड्यांसाठी ओढा, कसबे सुकेणे आणि खेरवाडी स्थानके, तर दक्षिणेकडून येणाऱ्या गाड्यांसाठी देवळाली व नाशिक रोड विकसित केली जात आहेत. विशेष गाड्यांचेही नियोजन आहे.

गर्दी आणि सुरक्षा

• "होल्ड अँड रिलीज" पद्धतीने गर्दी नियंत्रण, ५० हजारांहून अधिक पोलिस, आणि भोसला मिलिटरी अकॅडमीसोबत प्रशिक्षित होणारे १५ हजारांहून अधिक स्वयंसेवक.
• २००३ च्या नाशिक चेंगराचेंगरीनंतर नेमलेल्या रमणी समितीच्या शिफारशींचा अभ्यास केल्याचे त्यांनी सांगितले.
• IIM नागपूर, IIT दिल्ली आणि IIT तिरुपती यांचा समूह गर्दीचे सिम्युलेशन करत आहे.
• ५ हजारांहून अधिक CCTV कॅमेरे, AI चे १८ वापर आणि डिजिटल ट्विन. अधिक माहिती आमच्या गर्दी व्यवस्थापन लेखात आहे.

पाणी आणि मलनिस्सारण

• नाशिकमध्ये चार प्रकल्पांत ४८६ MLD मलनिस्सारण प्रक्रिया क्षमता उभारली जात आहे. ती PPP-HAM पद्धतीने, २५ वर्षांच्या देखभालीसह आहे आणि काम जुलै २०२५ मध्ये सुरू झाले. त्र्यंबकमध्ये ६.५ MLD प्रकल्प होईल.
• अमृत योजनेत ३०० किमीहून अधिक नव्या मलवाहिन्या, आणि १९ नाल्यांचे पाणी अडवले जात आहे.
• त्र्यंबकमध्ये १०.५ MLD जलशुद्धीकरण केंद्र होईल. मुकणे धरणातील २७४ MLD आरक्षण पूर्ण वापरले जाईल, त्यापैकी सुमारे ५०–६० MLD कुंभमेळ्यासाठी असेल, असे ते म्हणाले.

वारसा आणि मंदिरे

• काळाराम मंदिर, सीतागुंफा आणि रामकुंड जोडणारा रामकाल पथ. त्र्यंबकमध्ये तिरुपतीच्या धर्तीवर प्रतीक्षा कक्षांसह शिवदर्शन पथ.
• पुरातत्त्व विभाग (ASI) नारोशंकर व सुंदरनारायण मंदिरे आणि अजगरेश्वर समाधीचा जीर्णोद्धार करत आहे. कुशावर्ताचा जीर्णोद्धार दोन टप्प्यांत होत असून प्रयागतीर्थ, बिल्वतीर्थ, इंद्रकुंड यांसह सुमारे सहा कुंड विकसित केले जात आहेत.
• गोदा आरतीबाबत त्यांनी सांगितले की पुरोहित संघाची परंपरा कायम राहील, इतर संस्थाही सहभागी होतील आणि आता एकमत झाले आहे.

३१ ऑक्टोबरला कुंभमेळ्याचे अधिकृत संकेतस्थळ

PTI (लोकमत टाइम्समार्फत) आणि UNI यांनी २२ ऑक्टोबरला दिलेल्या वृत्तानुसार कुंभमेळा प्राधिकरण एकात्मिक अधिकृत संकेतस्थळ तयार करत आहे:

• प्राथमिक माहिती असलेली स्थिर आवृत्ती ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणाला सुरू होईल.
• सुरुवातीला कुंभमेळ्याचे आध्यात्मिक महत्त्व, इतिहास, मंदिरे, घाट, आखाडे, आणि विमान, रेल्वे व रस्त्याने नाशिकला कसे पोहोचायचे याची माहिती असेल.
• पार्किंग, वळवलेले मार्ग, प्रवेश-निर्गमन, शटल सेवा आणि पादचारी मार्ग यांची माहिती थेट अपडेटसह टप्प्याटप्प्याने जोडली जाईल.
• संकेतस्थळाचा पत्ता अद्याप जाहीर झालेला नाही. तोपर्यंत स्वतःला "अधिकृत" म्हणवणाऱ्या साइट्सपासून सावध राहा. संकेतस्थळ सुरू होताच आम्ही लिंक येथे देऊ.

साधुग्राम जोडरस्ता स्थायी समितीसमोर

पुढारीने २२ ऑक्टोबरला दिलेल्या वृत्तानुसार ३० मीटर रुंद रस्त्याचा ₹३२.५३ कोटींचा प्रस्ताव त्याच दिवशी महापालिकेच्या स्थायी समितीसमोर ठेवण्यात आला. हा रस्ता जनार्दन स्वामी मठ (छत्रपती संभाजीनगर रोड) ते लक्ष्मीनारायण मंदिर पूलमार्गे ड्रीम सिटी चौक असा असून तो नाशिक–पुणे महामार्ग आणि संभाजीनगर रस्ता जोडेल.

• कुंभमेळा प्राधिकरणाने ₹३६ कोटींची प्रशासकीय मान्यता दिली आहे.
• ११ निविदा आल्या, त्यापैकी ६ पात्र ठरल्या. मे. बी. टी. कडलग कन्स्ट्रक्शन यांची अंदाजपत्रकापेक्षा १०.१०% जादा दराची निविदा अंतिम झाली. कामाचा खर्च सुमारे ₹२६.११ कोटी आहे.
• हा रस्ता पोलिस आयुक्तांच्या "अ" प्राधान्य यादीत आहे. त्यामुळे साधुग्राम, लक्ष्मीनारायण घाट, कपिला संगम घाट, तपोवन, रामसृष्टी आणि मिरवणूक मार्गापर्यंत पोहोचणे सोपे होईल.
• स्थायी समितीचा निर्णय अद्याप प्रसिद्ध झालेला नाही. पुढारीच्या शीर्षकात "मंजूर" असे असले तरी बातमीत फक्त प्रस्ताव समितीसमोर ठेवल्याचे म्हटले आहे.

आकड्यांमधील फरक

• बस: सिंह यांनी सुमारे ५ हजार सांगितले. प्राधिकरणाच्या जून २०२६ च्या वाहतूक आराखड्यात ४,५०० होत्या.
• साधुग्राम: सिंह यांनी सुमारे १,३०० एकर सांगितले. आधीच्या वृत्तांमध्ये सुमारे १,३८०–१,४०० एकर होते (आमची साधुग्राम भूसंपादन बातमी पाहा).
• नवे घाट: येथे "१२–१३", आधीच्या वृत्तांमध्ये १२.

तुमच्यासाठी याचा अर्थ

• रस्ते, घाट आणि मलनिस्सारण प्रकल्पांची मुदत आता मार्च–मे २०२७ पर्यंत आहे, म्हणजे २ ऑगस्ट २०२७ च्या पहिल्या अमृत स्नानाच्या काही महिने आधी. तारखांचे पान पाहा.
• ३१ ऑक्टोबरनंतर पार्किंग व वळवलेल्या मार्गांची माहिती जशी जोडली जाईल तशी अधिकृत संकेतस्थळावर पाहा.
• उत्तरेकडून रेल्वेने येत असाल तर ओढा, कसबे सुकेणे आणि खेरवाडी स्थानकांकडे लक्ष ठेवा. आमचे कसे पोहोचाल मार्गदर्शक पाहा.