त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा २०२७: भाविकांसाठी मार्गदर्शक

कुशावर्ताला गोदावरीचे प्रतीकात्मक उगमस्थान मानले जाते. अमृत स्नान नाशिकच्या रामकुंडावर आणि त्र्यंबकच्या कुशावर्तावर, अशा दोन्ही ठिकाणी होते.

NTKMA च्या कुंभमेळा आराखड्यानुसार (जून २०२६) शैव आखाडे त्यांचे तिसरे अमृत स्नान १२ सप्टेंबर २०२७ रोजी कुशावर्तावर करतील, म्हणजे नाशिकमध्ये रामकुंडावर वैष्णव आखाड्यांच्या स्नानानंतर एका दिवसाने. पूर्वीच्या "शाही स्नाना"ला आता अधिकृतपणे "अमृत स्नान" म्हटले जाते.

त्र्यंबकची समाप्ती तारीखही वेगळी आहे. NTKMA आराखड्यात त्र्यंबकेश्वरसाठी सोमवार, २४ जुलै २०२८ आणि नाशिकसाठी शनिवार, २९ जुलै २०२८ अशी तारीख आहे.

या तारखा NTKMA आराखडा आणि १ जून २०२५ रोजी जाहीर झालेल्या वेळापत्रकात निश्चित आहेत:

• शनिवार, ३१ ऑक्टोबर २०२६, दुपारी १२.०२: ध्वजारोहण, कुशावर्तावर, नाशिकच्या रामकुंडासोबत एकाच वेळी. आमचे ध्वजारोहण २०२६ मार्गदर्शक वाचा.
• सोमवार, २ ऑगस्ट २०२७: पहिले अमृत स्नान, आषाढ सोमवती अमावास्या, कुशावर्तावर.
• मंगळवार, ३१ ऑगस्ट २०२७: दुसरे अमृत स्नान, श्रावण अमावास्या, कुशावर्तावर.
• रविवार, १२ सप्टेंबर २०२७: तिसरे अमृत स्नान, भाद्रपद शुद्ध द्वादशी (वामन द्वादशी), कुशावर्तावर, शैव आखाड्यांचे.
• सोमवार, २४ जुलै २०२८: त्र्यंबकेश्वरमधील सिंहस्थाची समाप्ती.

NTKMA आराखड्यातील कालरेषेच्या ग्राफिकमध्ये त्र्यंबकसाठी या पर्वण्याही आहेत:

• कोजागिरी पौर्णिमा: १४ ऑक्टोबर २०२७
• त्रिपुरारी पौर्णिमा: १३ नोव्हेंबर २०२७
• पापमोचनी एकादशी: २१ मार्च २०२८
• अक्षय तृतीया: २७ एप्रिल २०२८
• गंगा जन्मोत्सव: १ मे २०२८

अमृत स्नानाच्या वेळा (तास) अजून जाहीर झालेल्या नाहीत. संपूर्ण वेळापत्रक आमच्या कुंभ तारखा पानावर आणि पर्वस्नान दिनदर्शिकेत पाहा.

अमृत स्नानांशिवाय अतिरिक्त पर्वणी मुहूर्तही आहेत. त्र्यंबकसाठी दोन स्रोतांमध्ये वेगवेगळे आकडे आहेत:

• ३५, NTKMA कुंभमेळा आराखड्यानुसार (जून २०२६). याच आराखड्यात नाशिकसाठी ४४ मुहूर्त आहेत.
• ५३, १ जून २०२५ रोजी मुख्यमंत्र्यांच्या आखाड्यांसोबतच्या बैठकीत जाहीर झालेल्या वेळापत्रकानुसार, असे ETV Bharat Marathi ने दिले होते.

मुहूर्तांची अधिकृत यादी जाहीर झाल्यावर ही माहिती अद्ययावत केली जाईल.

कुशावर्त तीर्थ ३० सप्टेंबर २०२६ पासून भाविकांसाठी बंद आहे. कुंडातील पाणी काढणे, पायऱ्यांचे संवर्धन, गाळणी यंत्रणा आणि हेरिटेज दिवाबत्ती ही कामे राज्य पुरातत्व विभागाच्या पुढाकाराने सुरू आहेत. नूतनीकृत कुंडाचे लोकार्पण ३१ ऑक्टोबरला होणार आहे.

कुंड पुन्हा कधी खुले होणार, याबाबत स्रोतांत फरक आहे. जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांनी अधिकृतपणे सांगितले की ते ३० सप्टेंबर ते ३० ऑक्टोबर बंद राहील (Times of India, २९ सप्टेंबर २०२६). Lokmat Times च्या (४ ऑक्टोबर २०२६) वृत्तानुसार ते ३१ ऑक्टोबरला खुले होईल. स्नानासाठी निघण्यापूर्वी खात्री करा.

NTKMA आराखड्यानुसार ३१ ऑक्टोबरपूर्वी कुशावर्त आणि त्र्यंबकमधील साधुग्राम/घाट येथे नवे ध्वजस्तंभही उभारले जात आहेत.

त्र्यंबकेश्वरमध्ये जलसंपदा विभाग दोन नवे घाट बांधत असल्याचे NTKMA आयुक्त शेखर सिंह यांनी अधिकृतपणे सांगितले (Punekar News, ३० मार्च २०२६):

• डाव्या तीरावरील घाट: १,६१४ मीटर
• उजव्या तीरावरील घाट: १,५२६ मीटर
• खर्च: ₹146.10 कोटी, उद्दिष्ट मार्च २०२७.

१९ जुलै २०२६ रोजीच्या NTKMA बैठकीत त्र्यंबकच्या दोन्ही तीरांवरील कामांचा आढावा घेण्यात आला. त्याच बैठकीत गौतमी गोदावरी धरण ते त्र्यंबक उपसा योजनेचाही आढावा झाला. त्र्यंबकमध्ये नदी वाहती ठेवणे हा या योजनेचा उद्देश आहे.

NTKMA संकेतस्थळावरील प्रशासकीय मान्यतांच्या अधिकृत यादीत हीही कामे आहेत:

• त्र्यंबक उपसा आणि पाणी ग्रिड: ₹328.81 कोटी
• त्र्यंबक घनकचरा आणि पाणी: ₹76.06 कोटी

नाशिक आणि त्र्यंबकमधील सर्व स्नानस्थळांसाठी आमचे घाट पान पाहा.

शेखर सिंह आणि एसटी (MSRTC) अधिकाऱ्यांनी जून २०२६ मध्ये अधिकृतपणे मांडलेल्या NTKMA वाहतूक आराखड्यानुसार एसटी महामंडळ ४,५०० बस चालवणार आहे. त्यापैकी त्र्यंबकसाठी:

• नाशिक ते त्र्यंबक १,४८५ शटल बस
• त्र्यंबक अंतर्गत फेऱ्यांसाठी ३२५ बस
• रेल्वे स्थानकांपासून त्र्यंबकपर्यंत ६८० बस

अमृत स्नानाच्या दिवशी खासगी वाहने बाहेरच्या वाहनतळांवर थांबवली जातील आणि त्र्यंबक मंदिराचा गाभा परिसर पादचारी क्षेत्र असेल. त्यामुळे शेवटचे अंतर पायी चालण्याची तयारी ठेवा.

रस्ता. नाशिक ते त्र्यंबक हा २० किमीचा, ₹350 कोटींचा सहापदरी काँक्रीट रस्ता ३१ मार्च २०२७ पूर्वी पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट असल्याचे Navbharat Live चे वृत्त आहे. भूसंपादनामुळे पायी दिंडी मार्गाचे काम लांबणीवर पडल्याचेही याच वृत्तात म्हटले आहे.

रेल्वे. PIB नुसार नाशिक परिसरातील पाच स्थानके विकसित केली जात आहेत आणि तीन ज्योतिर्लिंगांसाठी (त्र्यंबकेश्वर, घृष्णेश्वर, ओंकारेश्वर) सर्किट रेल्वेचे नियोजन आहे. विशेष गाड्यांचे वेळापत्रक अजून जाहीर झालेले नाही.

प्रवासाची अधिक माहिती आमच्या कसे पोहोचाल पानावर आहे.

NTKMA आराखड्यानुसार अमृत स्नानाच्या दिवशी त्र्यंबकमध्ये ०.७५ कोटी (७५ लाख) भाविक येण्याचा अंदाज आहे, तर नाशिकमध्ये १.५ कोटी. संपूर्ण मुख्य कालावधीसाठी शेखर सिंह यांनी अधिकृतपणे मोठा अंदाज दिला: "8 crore in Nashik and 4 crore in Trimbakeshwar during the peak period", म्हणजे मुख्य काळात नाशिकमध्ये ८ कोटी आणि त्र्यंबकेश्वरमध्ये ४ कोटी (Hindustan Times, ४ ऑक्टोबर २०२६). हे दोन आकडे वेगवेगळ्या कालावधीचे आहेत.

त्र्यंबकमध्ये सुमारे १,००० सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवले जात असून ते स्मार्ट सिटी फायबर नेटवर्कने जोडले जातील. नाशिकमध्ये सुमारे ४,००० कॅमेरे बसत आहेत (Times of India, ४ ऑक्टोबर २०२६).

तुमच्यासाठी याचा अर्थ: त्र्यंबक लहान गाव आहे आणि अमृत स्नानाच्या दिवशी येथे प्रचंड गर्दी असेल. सामान कमी ठेवा, सोबतच्या लोकांना एकत्र ठेवा आणि भेटण्याचे एक ठिकाण आधीच ठरवा. घाटनिहाय गर्दी नियोजन अजून जाहीर झालेले नाही.

टेंट सिटी. त्र्यंबकमध्ये ५० एकरांहून अधिक आणि नाशिकमध्ये सुमारे ८० एकर जागा टेंट सिटीसाठी निश्चित केल्याचे शेखर सिंह यांनी अधिकृतपणे सांगितले (Lokmat Times, १ सप्टेंबर २०२६). सांडपाणी निचरा, पाणी आणि वीज NTKMA देईल, तर खाटा, स्वच्छतागृहे आणि भोजनाची सोय खासगी संचालक करतील. टेंट बुकिंग ॲपला मान्यता मिळाली आहे, पण ते अजून सुरू झालेले नाही आणि टेंटचे दरही अजून जाहीर झालेले नाहीत.

साधुग्राम. NTKMA आराखड्यात त्र्यंबकमधील साधुग्रामचे (आखाड्यांच्या छावणी क्षेत्राचे) क्षेत्र तात्पुरते सुमारे ६८८ एकर दाखवले आहे. हा आराखड्यातील आकडा असून त्यात बदल होऊ शकतो.

धर्मशाळा. NTKMA नुसार नाशिक आणि त्र्यंबकमध्ये मिळून १०० हून अधिक धर्मशाळा आहेत, पण अपेक्षित गर्दीसाठी त्या पुरेशा नाहीत. शक्य तिथे आधीच आरक्षण करा.

कोणताही अधिकृत ई-पास किंवा भाविक नोंदणी जाहीर झालेली नाही. अधिक माहितीसाठी आमचे निवास पान पाहा.