कुंभमेळ्यासाठी तिसऱ्या कमांड सेंटरला मंजुरी, नाशिक आणि त्र्यंबकमध्ये सुमारे ५,००० सीसीटीव्ही कॅमेरे जोडणार

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरणाने (NTKMA) सिंहस्थ कुंभमेळा 2027 साठी तिसऱ्या एकात्मिक नियंत्रण व आदेश केंद्राला (ICCC) ₹32.8 कोटींची मंजुरी दिली आहे. अधिकृत प्रशासकीय मान्यता आणि महापालिका अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने टाइम्स ऑफ इंडियाने ४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ही माहिती दिली. हे नवे केंद्र आडगाव येथील ग्रामीण पोलीस मुख्यालयात उभारले जाणार असून मार्च २०२७ पर्यंत ते कार्यान्वित करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

तीन कमांड सेंटर, एकच जाळे

उरलेली दोन ICCC केंद्रे नाशिक महानगरपालिकेच्या पंचवटी कार्यालयात आणि शहर पोलीस आयुक्तालयात आहेत. आडगावचे केंद्र सुरू झाल्यावर महापालिका, शहर पोलीस आणि ग्रामीण पोलीस अशा तीन नियंत्रण कक्षांतून मेळ्यावर लक्ष ठेवले जाईल.

याच वृत्तानुसार नाशिकमध्ये सुमारे ४,००० आणि त्र्यंबकमध्ये सुमारे १,००० सीसीटीव्ही कॅमेरे स्मार्ट सिटीच्या फायबर नेटवर्कने जोडले जात आहेत. म्हणजे एकूण जवळपास ५,००० कॅमेरे.

यापूर्वी TOI च्या वृत्तांमध्ये AI आधारित कॅमेरे आणि १८ ड्रोनचाही उल्लेख होता. ही माहिती माध्यमांतील वृत्तावर आधारित आहे, ती आम्हाला कोणत्याही अधिकृत कागदपत्रात दिसलेली नाही.

AI "डिजिटल ट्विन" अजून योजनेतच

ICCC वर चालणारा GIS आधारित थेट डॅशबोर्ड, म्हणजे "डिजिटल ट्विन", NTKMA ने प्रस्तावित केला आहे. TOI च्या १८ ऑगस्ट २०२६ च्या वृत्तानुसार त्यावर गर्दीची घनता आणि सिम्युलेशन दिसतील. वाहतूक, आरोग्य, आपत्ती आणि हरवले-सापडले याची माहितीही तिथेच असेल.

हा प्रस्तावित "महा सिंहस्थ कुंभ AI स्टॅक" चा भाग आहे. त्यात हे असेल: - AI कॉल सेंटर - AI हरवले-सापडले व्यवस्था - "कुंभदूत" नावाचा AI मदतनीस

हे सर्व अधिकृत संकेतस्थळ आणि ॲपशी जोडले जाणार आहे. सध्या हे सगळे प्रस्तावच आहेत, यातील एकही सेवा सुरू झालेली नाही. NTKMA आयुक्त शेखर सिंह यांनी ही यंत्रणा "human-in-the-loop" पद्धतीने चालेल, असे स्पष्ट सांगितले आहे. सोप्या भाषेत, निर्णय माणसांच्याच हातात राहतील, सर्व काही सॉफ्टवेअरवर सोडले जाणार नाही.

पंढरपूरच्या आषाढी वारीत सोलापूर ग्रामीण पोलिसांनी वापरलेल्या AI हेडकाउंट आणि चेहरा ओळख प्रणालीचा नाशिकचे एक पथक अभ्यास करत आहे, असे वृत्त इंडिया टुडेने ५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिले. नाशिकमध्ये अशी प्रणाली वापरण्याचा निर्णय अद्याप जाहीर झालेला नाही.

प्रत्यक्ष मैदानावर पोलीस

कॅमेरे म्हणजे मैदानावरील माणसांना पर्याय नव्हे. शहरात सुमारे २५,००० पोलीस कर्मचारी तैनात असतील, असे पोलीस आयुक्त संदीप कर्णिक यांनी ऑगस्टमध्ये सांगितले. वाहतुकीसाठी एक आणि साधुग्रामसाठी एक अशी दोन जादा DCP पदेही मागितली आहेत (TOI, ११ ऑगस्ट २०२६).

NTKMA च्या प्रशिक्षण आराखड्यात शहर आणि ग्रामीण दलांचे मिळून ५०,००० हून अधिक पोलीस अपेक्षित आहेत. त्यासोबत १०,००० हून अधिक स्वयंसेवक (गोदा दूत, NCC, NSS) आणि १०,००० हून अधिक स्वच्छता कर्मचारी असतील. हे दोन्ही आकडे वेगवेगळ्या क्षेत्रांचे आहेत, त्यामुळे ते एकच मोजणी नाही.

भाविकांसाठी याचा अर्थ

NTKMA आराखड्यानुसार एकूण सुमारे १२ कोटी भाविक येतील. अमृत स्नानाच्या दिवशी नाशिकमध्ये सुमारे १.५ कोटी आणि त्र्यंबकमध्ये ०.७५ कोटी लोक अपेक्षित आहेत. गर्दी वाढू लागताच ती अधिकाऱ्यांना वेळेत दिसावी आणि मदत लवकर पोहोचावी, हा कमांड सेंटर आणि कॅमेऱ्यांचा उद्देश आहे.

काही उपयोगी गोष्टी: - कमांड सेंटर अधिकाऱ्यांसाठी आहेत, तुम्हाला तिथे थेट संपर्क करावा लागणार नाही. आणीबाणीत पोलिसांसाठी ११२ (112) आणि रुग्णवाहिकेसाठी १०८ (108) क्रमांक लावा. हे क्रमांक आमच्या आपत्कालीन पानावर आहेत. - NTKMA च्या वाहतूक आराखड्यानुसार अमृत स्नानाच्या दिवशी खासगी वाहने बाहेरील पार्किंग हबवर थांबवली जातील. तिथून MSRTC च्या बस भाविकांना आत नेतील, आणि या बसचा माग ICCC मधून GPS द्वारे ठेवला जाईल. प्रवासाच्या मूलभूत माहितीसाठी आमचे मार्गदर्शक पाहा. - AI कॉल सेंटर, AI हरवले-सापडले आणि कुंभदूत मदतनीस अजून उपलब्ध नाहीत. NTKMA ने घोषणा करण्याआधी स्वतःला अधिकृत कुंभ मदतनीस म्हणवणाऱ्या कोणत्याही ॲप किंवा वेबसाइटपासून सावध राहा. - घाटनिहाय गर्दी आराखडा, रस्ते बंदीचे आदेश आणि हरवले-सापडले केंद्रांची ठिकाणे अजून प्रसिद्ध झालेली नाहीत.

मुख्य स्नानांच्या तारखांसाठी आमचे तारखांचे पान पाहा. सिंहस्थाची औपचारिक सुरुवात ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ध्वजारोहणाने होईल आणि पहिले अमृत स्नान २ ऑगस्ट २०२७ रोजी आहे.