कुंभमेळ्याचे बजेट समजून घ्या: ₹22,425.39 कोटींचा आराखडा, एकूण खर्च ₹34,732 कोटी

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळा 2027 बद्दलच्या जुन्या बातम्यांमध्ये तुम्ही ₹25,055 कोटींचे बजेट वाचले असेल. हा आकडा आता जुना झाला आहे. आता दोन नवे आकडे महत्त्वाचे आहेत: ₹22,425.39 कोटींचा विकास आराखडा आणि ₹34,732 कोटींचा एकूण खर्च. दोन्हींचा अर्थ समजून घेऊ.

₹22,425.39 कोटींचा विकास आराखडा

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी १३ मार्च २०२६ रोजी शिखर समितीच्या (Apex Committee) बैठकीत ₹22,425.39 कोटींच्या विकास आराखड्याला मंजुरी दिली. केंद्रीय पर्यटनमंत्री शेखावत यांच्या लोकसभेतील उत्तरात PIB ने २७ जुलै २०२६ रोजी ही माहिती दिली.

PIB नुसार शिखर समितीत ४० सदस्य असून मुख्यमंत्री तिचे अध्यक्ष आहेत. नाशिकचे खासदारही या समितीचे सदस्य आहेत. हा आराखडा नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरणामार्फत (NTKMA) राबवला जातो.

₹34,732 कोटींचा एकूण खर्च

मोठ्या आकड्यात NTKMA बाहेरील कामेही धरली आहेत. NTKMA आयुक्त शेखर सिंह यांनी पत्रकार परिषदेत याची विभागणी सांगितली, असे टाइम्स ऑफ इंडियाने २१ ऑगस्ट २०२६ रोजी दिले:

• NTKMA मार्फत मंजूर ₹22,425 कोटी
• राज्याच्या इतर कामांसाठी सुमारे ₹3,545 कोटी
• केंद्रीय यंत्रणांकडून सुमारे ₹8,762 कोटी

एकूण रकमेपैकी सुमारे ८५% कायमस्वरूपी सुविधांवर खर्च होणार असल्याचे सिंह यांनी सांगितले. म्हणजे ही कामे मेळा संपल्यानंतरही राहतील.

अधिक तपशील (वृत्तानुसार)

लोकमत टाइम्सने १ सप्टेंबर २०२६ रोजी अधिक तपशीलवार विभागणी दिली. हे आकडे त्या वृत्तानुसार आहेत, अधिकृत दस्तऐवजातून नाहीत:

• एकूण: ₹34,732.42 कोटी
• केंद्राचा वाटा: ₹8,761.54 कोटी. यात NHAI ₹2,763.24 कोटी, NH-PWD ₹4,355.92 कोटी आणि रेल्वे ₹1,329.24 कोटी
• राज्याच्या काही बाबी: सार्वजनिक बांधकाम विभाग ₹2,270.60 कोटी, त्र्यंबक तीर्थक्षेत्र ₹275 कोटी, महापारेषण ₹946.81 कोटी, जिल्हा परिषद ₹35.08 कोटी
• वाट्यानुसार: रस्ते ५१%, साधुग्रामसारखी तात्पुरती कामे १५ ते १७%, इमारती ९%, पूल व उड्डाणपूल ८%, पार्किंग व वाहतूक ६%, वीज ३%, पाणी व सांडपाणी २%, घाट व नदीकाठ २%, पोलीस व अग्निशमन १%

विभागीय आयुक्तांच्या संकेतस्थळावरील NTKMA च्या पानांवर स्वतंत्र प्रशासकीय मान्यता दिल्या आहेत. उदाहरणार्थ, महापालिकेच्या पाणीपुरवठ्यासाठी ₹403.82 कोटी, महापालिकेच्या २१ रस्ते कामांसाठी ₹930.23 कोटी आणि सीसीटीव्ही व स्मार्ट सुविधांसाठी ₹371.70 कोटी.

₹25,055 कोटींचा आकडा कुठून आला

₹25,055 कोटी हा ऑक्टोबर २०२५ मध्ये जाहीर झालेला केंद्र व राज्याचा संयुक्त आराखडा होता. त्यावेळी त्यातील ₹7,410 कोटी मंजूर झाले होते, असे फ्री प्रेस जर्नलने ३० ऑक्टोबर २०२५ रोजी दिले. आता त्याची जागा ₹22,425.39 कोटींचा राज्य आराखडा (मार्च २०२६) आणि ₹34,732 कोटींचा एकूण आकडा (ऑगस्ट २०२६) यांनी घेतली आहे.

आतापर्यंत किती निधी मिळाला

१० सप्टेंबर २०२६ च्या शासन निर्णयाने (GR) ₹1,800 कोटी वितरित झाले. पावसाळी अधिवेशनातील ₹3,000 कोटींच्या पुरवणी मागणीतील ही उर्वरित रक्कम आहे. फ्री प्रेस जर्नलने दिलेल्या GR नुसार २०२५-२६ मध्ये आधी ₹283 कोटी, ₹717 कोटी, ₹501.40 कोटी, ₹396.60 कोटी आणि ₹1,220 कोटी मिळाले होते.

आतापर्यंत एकूण सुमारे ₹4,900 कोटी मिळाल्याचे वृत्त नवराष्ट्र आणि टेंडरनामाने दिले आहे. हा एकूण आकडा माध्यमांच्या वृत्तांवर आधारित आहे.

केंद्रीय पर्यटन मंत्रालयाकडे प्रस्ताव नाही

केंद्रीय पर्यटन मंत्रालयाकडे राज्याचा अद्याप कोणताही प्रस्ताव आलेला नाही. लोकसभेतील उत्तरात PIB ने मंत्रालयाचे वाक्य दिले आहे: "No proposal has been received from the Government of Maharashtra in the Ministry for the forthcoming Simhastha Kumbh Mela at Nashik." म्हणजे नाशिक सिंहस्थासाठी महाराष्ट्र सरकारकडून मंत्रालयाला कोणताही प्रस्ताव आलेला नाही.

₹34,732 कोटींमधील केंद्रीय यंत्रणांचा वाटा हा वेगळा विषय आहे. तो NHAI आणि रेल्वेसारख्या संस्थांच्या कामांसाठी आहे.

भाविकांसाठी याचा अर्थ

• बहुतेक निधी रस्ते, पूल, इमारती अशा कायमस्वरूपी कामांवर खर्च होत आहे, केवळ मेळ्याच्या तात्पुरत्या व्यवस्थेवर नाही.
• NTKMA ने सर्व मोठ्या कामांसाठी मार्च २०२७ चे लक्ष्य ठेवले आहे, आणि अमृत स्नाने ऑगस्ट २०२७ पासून आहेत. सर्व कुंभ तारखा पाहा.
• प्रवास, निवास आणि उपयुक्त माहितीसाठी आमचा भाविक मार्गदर्शक पाहा. अधिक बातम्यांसाठी बातम्या विभाग पाहा.

नवे अधिकृत आकडे आल्यावर आम्ही ही माहिती अद्ययावत करू.