दसरा २०२६: पंचवटीची रामकथा, आजचे रावण दहन आणि सिंहस्थ कुंभ २०२७ साठी त्याचा अर्थ

आज मंगळवार, २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी विजयादशमी (दसरा) आहे. केंद्र सरकारच्या २०२६ च्या सुट्यांच्या यादीत हीच तारीख आहे. देशभर रावण दहन होईल, पण नाशिकसाठी हा सण खास आहे: रामायणातील पंचवटी हीच, आणि अकरा दिवसांनी, ३१ ऑक्टोबरला, याच गोदाकाठी सिंहस्थ कुंभमेळ्याचे ध्वजारोहण होणार आहे.

नाशिकमध्ये आज काय (CONFIRMED)

• रावण दहन, रामतीर्थ-गंगाघाट: रामतीर्थ गंगाघाट पार्किंग मैदानावर रामलीला व रावण दहन होईल. त्याआधी चतु:संप्रदाय आखाड्यापासून श्रीराम-लक्ष्मण सेनेची मिरवणूक निघेल. मार्ग: मालेगाव स्टँड, पंचवटी कारंजा, मालवीय चौक, शिवाजी चौक, सीतागुंफा रोड, श्री काळाराम मंदिर, सरदार चौक, साईबाबा मंदिर मार्गे रामतीर्थ. (सकाळ, महाराष्ट्र टाइम्स, टाइम्स ऑफ इंडिया)
• वाहतूक बदल: दुपारी ३ ते रात्री १० वाजेपर्यंत मालेगाव स्टँड ते रामकुंड, सरदार चौक, गाडगे महाराज पूल (आणि उलट दिशेने) सर्व वाहनांना प्रवेश बंद. पर्यायी मार्ग: मालेगाव स्टँड – पंचवटी कारंजा – निमाणी बस स्टँड – काट्या मारुती चौक – गणेशवाडी. पोलीस, रुग्णवाहिका, अग्निशमन वाहनांना सूट. नियम मोडल्यास कारवाई होईल, असे पोलीस उपायुक्त (वाहतूक) चंद्रकांत गवळी यांनी कळवले आहे. नवरात्रीतील देवी विसर्जनासाठीही मंडळे रामतीर्थावर येतात, त्यामुळे गर्दी जास्त असेल.
• गांधीनगर, नाशिक रोड (REPORTED): रामलीला समितीतर्फे रामलीला मैदानावर ६५ फूट रावणाचे दहन; परंपरेचे हे ७१ वे वर्ष असून ३० हजारांहून अधिक लोक येतील, असा आयोजकांचा अंदाज आहे. (फ्री प्रेस जर्नल)
• मुहूर्त (REPORTED): दशमी तिथी आज दुपारी १२:५० पासून; प्रदोष काळ सायंकाळी ५:४७ पासून, असे एनडीटीव्हीने पंचांगाच्या आधारे दिले आहे. स्थानिक पंचांग वेगळे असू शकते.

रामकुंड परिसरात सध्या ध्वजारोहणाच्या कामांमुळे टप्प्याटप्प्याने प्रवेश मर्यादित आहे (रामकुंड बंदीची बातमी). घाटावर जाण्यापूर्वी घाटांची सध्याची माहिती पाहा.

पंचवटीची रामकथा (परंपरा)

खालील माहिती धार्मिक परंपरा आणि रामायणकथेवर आधारित आहे, ऐतिहासिक नोंद म्हणून नाही.

• पंचवटी: वनवासात प्रभू राम, सीता आणि लक्ष्मण गोदावरीकाठी पाच वटवृक्षांच्या या परिसरात राहिले, अशी श्रद्धा आहे. "पंच-वटी" हे नावच त्यावरून.
• तपोवन आणि "नाशिक" हे नाव: परंपरेनुसार तपोवनात लक्ष्मणाने शूर्पणखेचे नाक (संस्कृतमध्ये *नासिका*) कापले. त्यावरून या नगरीला "नासिक" हे नाव पडले, असे सांगितले जाते. रामकथेतील याच प्रसंगापासून पुढे सीताहरण आणि रावणाशी युद्ध घडते, म्हणून दसऱ्याची कथा एका अर्थाने नाशिकपासूनच सुरू होते.
• सीता गुंफा: पंचवटीतील ही अरुंद गुहा. सीतामाई येथे राहिल्या, आणि याच परिसरातून रावणाने त्यांचे हरण केले, अशी श्रद्धा आहे. आत जाण्यासाठी वाकून जावे लागते; वृद्धांनी काळजी घ्यावी.
• काळाराम मंदिर: काळ्या पाषाणातील राम-लक्ष्मण-सीतेच्या मूर्तींसाठी प्रसिद्ध. हे मंदिर अठराव्या शतकाच्या अखेरीस बांधले गेले. १९३० मधील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा मंदिर प्रवेश सत्याग्रह याच मंदिरासाठी झाला. आजची मिरवणूक याच मंदिरासमोरून जाते.
• रामकुंड: प्रभू रामांनी येथे स्नान केले, अशी परंपरा. म्हणूनच सिंहस्थात नाशिकमधील अमृत स्नान रामकुंडावर होते.

कुंभ २०२७ च्या भाविकांसाठी याचा अर्थ

• ध्वजारोहण, ३१ ऑक्टोबर २०२६, दुपारी १२:०२: रामकुंड (नाशिक) आणि कुशावर्त (त्र्यंबकेश्वर) येथे एकाच वेळी. हे NTKMA च्या अधिकृत आराखड्यात आहे (ध्वजारोहणाचा कार्यक्रम).
• अमृत स्नान: २ ऑगस्ट २०२७ (पहिले), ३१ ऑगस्ट २०२७ (दुसरे), आणि तिसरे नाशिकला ११ सप्टेंबर व त्र्यंबकेश्वरला १२ सप्टेंबर २०२७. सर्व तारखा आणि तिथी तारखांच्या पानावर.
• दर्शनाचा क्रम: बहुतांश भाविक रामकुंड स्नान, काळाराम दर्शन, सीता गुंफा, आणि मग तपोवन असा पंचवटी फेरा करतात. हे सर्व एकमेकांपासून चालत जाण्याच्या अंतरावर आहे (तपोवन थोडे दूर). कुंभकाळात गर्दी व वाहतूक नियंत्रण असेल, त्यामुळे त्या वेळी अधिकृत सूचना पाहा.

दसरा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक, म्हणून अनेक कुटुंबे या दिवशी मुला-मुलींच्या स्थळांचा शोधही सुरू करतात; त्यासाठी लग्नाचा बायोडाटा बायोडाटाजी वर बनवता येतो.

सर्वांना दसऱ्याच्या शुभेच्छा. सोनं घ्या, सोन्यासारखे राहा!